Một thế kỷ nem rán Việt Nam trở thành món ăn nổi tiếng ở tận châu Phi

Không ai có thể phủ nhận rằng người nhập cư mang lại tác động văn hóa to lớn cho những nơi họ chọn làm quê hương mới. Điều này đặc biệt đúng trong lĩnh vực ẩm thực. Liệu Manhattan ngày nay có còn như cũ nếu thiếu khu Little Italy, hay San Francisco thiếu khu Chinatown? Tất nhiên là không. Người nhập cư từ khắp nơi trên thế giới đã góp phần biến Hoa Kỳ thành nơi sở hữu "kho tàng ẩm thực phong phú bậc nhất thế giới", theo cách gọi của tạp chí Forbes. Tuy nhiên, Hoa Kỳ không phải là nơi duy nhất có nền ẩm thực chịu ảnh hưởng từ người nhập cư. 

Tại Dakar, thủ đô của Senegal, quốc gia ở Tây Phi - có một món ăn đường phố rất phổ biến nhưng lại hoàn toàn không có nguồn gốc từ châu Phi. Theo Atlas Obscura, món chả giò (hay nem rán) giòn rụm của Việt Nam là món ăn đường phố được người dân Dakar vô cùng yêu thích. Tên nem trong tiếng vẫn không thay đổi cho tới tận ngày nay. Làm thế nào mà món cuốn với phần nhân hỗn hợp thịt này lại có hành trình từ Đông Nam Á xa xôi đến tận Tây Phi? Câu chuyện bắt đầu từ một trong những cuộc xung đột lớn nhất thế kỷ 20 - chiến tranh ở Việt Nam.

Ảnh: Saveurs d'Asie

Trong chiến tranh Đông Dương, Pháp đã điều động hơn 50.000 binh sĩ Tây Phi, được tuyển mộ từ nhiều thuộc địa khác nhau. Do số lượng binh sĩ người Senegal chiếm đa số, lực lượng này được gọi là "tirailleurs sénégalais" (lính bộ binh Senegal).

Năm 1954, Pháp thua trận ở Việt Nam. Tuy nhiên, trước khi chiến tranh kết thúc, một số binh sĩ Senegal đã gặp gỡ và kết hôn với phụ nữ Việt Nam. Nhiều người vợ đã theo chồng về Senegal và kiếm sống bằng cách mở quầy hàng tại khu chợ thực phẩm trung tâm Dakar. Tại đây, họ bán nhiều món ăn, trong đó có món nem rán, hay còn gọi chả giò nhỏ đặc trưng của Việt Nam.

Trong một bài viết cho tờ Slate, nhà báo Nellie Peyton đã mô tả những khó khăn mà các gia đình lai Senegal - Việt Nam phải đối mặt khi trở về: "Gia đình rất đông người, trong khi tiền lương của người lính dưới thời Pháp thuộc lại chẳng đáng là bao. Những người phụ nữ buộc phải tận dụng mọi kỹ năng sẵn có để mưu sinh, và nhiều người đã chọn làm công việc họ am hiểu nhất. Họ dựng quầy hàng tại chợ Kermel - khu chợ thực phẩm đông đúc và nồng đượm mùi vị đặc trưng ở trung tâm thành phố - và bắt đầu công việc nấu nướng. Một trong những món họ chế biến rất ngon chính là nem".

Trẻ em trong gia đình cũng tham gia vào công việc bếp núc - thậm chí rất tích cực. Jean Gomis, nhân vật xuất hiện trong bài viết của Peyton, nhớ lại rằng tất cả những đứa trẻ có mẹ là người Việt đều phụ giúp nấu ăn và nhờ đó học được cách chế biến món ăn này. Bản thân Gomis - con trai của một cặp đôi Senegal - Việt Nam - đã được mẹ dạy cách làm nem sao cho "đúng điệu". Nhà hàng Saveurs d'Asie của ông là một trong số ít những nơi còn lại ở Dakar phục vụ món nem được chế biến chuẩn vị.

Theo Atlas Obscura, nem giòn rụm với phần nhân gồm sự kết hợp giữa miến, các loại rau thơm và thịt hoặc tôm xay. Tuy nhiên, khi thế hệ trực hệ của những người nhập cư Việt Nam - những người đã mang món nem đến Senegal - dần qua đời, thì các bí quyết và kỹ thuật chế biến cũng dần mai một theo. Hệ quả là những phiên bản kém chất lượng hơn đã trở nên phổ biến.

Dẫu vậy, vẫn còn đó những người biết cách làm món nem Dakar đúng điệu. Jean Gomis là một trong số đó. Gomis đã được mẹ truyền dạy cách làm nem chuẩn vị. Ông học được cách làm ẩm bánh tráng vừa đủ, cách cuốn nhân thật chặt tay và chiên trong dầu ở nhiệt độ "không quá nóng cũng không quá nguội". Một điều quan trọng nữa là các cuốn nem không được chạm vào nhau để đảm bảo mỗi chiếc đều chín đều và giòn rụm. "Món nem sẽ còn tồn tại mãi sau khi Gomis qua đời, nhưng chắc chắn sẽ có những giá trị bị mất đi khi không còn ai ở Dakar nắm giữ kiến thức trực tiếp về lịch sử của món ăn đường phố nhỏ bé nhưng nổi tiếng này", bài báo trên Atlas Obscura nhấn mạnh.